تغييرات و تحولات پوسته زمين در خاورميانه

در تمام مدتي زمين شناسي درس ميدادم يكي از سوالات اصلي همه دانشجويان اين بود كه وضعيت جابجايي پوسته زمين در منطقه خاورميانه و خصوصا ايران و زاگرس چگونه است. البته اين مسئله هنوز هم مورد سوال است. به اين جهت تصميم گرفتم تا با استفاده از منابع نقشه اي، اطلاعاتي را درباره ميزان جابجايي پوسته در محدوده خليج فارس و ارتفاعات زاگرس ارائه كنم. در منابع مختلف اطلاعات نادرستي درباره ميزان جابجايي صفحه عربستان و فرورانش آن به زير صفحه ايران مركزي ارائه ميكنند. اطلاعاتي كه در اين متن آمده از نقشه جابجايي زمين در خاورميانه آورده شده است. اين نقشه توسط كميته نقشه هاي زمين شناسي جهان، يونسكو و چند مركز و دانشگاه بين المللي تهيه شده است. اين نقشه ها دردو نسخه تهيه شده در نسخه اول نقشه گسلهاي اصلي در منطقه خاورميانه به همراه كانون زلزله هاي رخداده و عمق و بزرگي آنها مشخص شده است. همانطور كه انتظار ميرود پراكندگي حضور كانونهاي زلزله بر روي گسلها پراكنده است كه خود آنها نيز لبه صفحات پوسته را نشان ميدهد. در نقشه هاي ساده شده، صفحات پوسته در اين منطقه را نشان ميدهد.

در نقشه دوم كه همانند نقشه قبل است، نمودار و سرعت حركت صفحات را نشان ميدهد. فلشهاي زرد بر روي نقشه نشان دهنده جهت و طول آنها، سرعت حركت بر حسب ميليمتر در سال كه بصورت يك عدد در كنار هر فلش نوشته شده است را نشان ميدهد. با مشاهده نقشه ديده ميشود كه حركت صفحه عربستان به سمت ايران مركزي در مناطق مختلف فرق دارد و در حوالي درياي عمان حدود بيست و هشت ميليمتر در سال و شمال خليج فارس در حدود بيست و يك ميليمتر در سال است. محل بازشدگي و مبدا حركت پوسته عربستان به سمت ايران در نقشه ساده شده گوشه از درياي سرخ نشان داده شده است.